اگر با پیام Low Disk Space روبه‌رو شده‌اید یا متوجه شده‌اید درایو C کامپیوتر بدون دلیل مشخصی پر شده، اولین کاری که نباید انجام دهید پاک کردن تصادفی فایل‌های داخل Windows یا Program Files است.

بخش زیادی از فضای درایو C ممکن است توسط فایل‌های موقت، آپدیت‌های قدیمی ویندوز، سطل زباله، کش برنامه‌ها، فایل‌های دانلودشده و برنامه‌های حجیم اشغال شده باشد.

در این آموزش یاد می‌گیریم چگونه درایو C را در Windows 11 و Windows 10 مرحله‌به‌مرحله بررسی و خالی کنیم، بدون اینکه سراغ فایل‌های سیستمی مهم برویم.

چرا درایو C پر می‌شود؟

درایو C معمولاً محل نصب ویندوز و بسیاری از برنامه‌ها است. علاوه بر آن، Desktop، Downloads، Documents و تعدادی از پوشه‌های کاربر نیز به‌صورت پیش‌فرض روی همین درایو قرار دارند.

بنابراین حتی اگر خودتان فایل زیادی مستقیماً داخل C ذخیره نکرده باشید، ممکن است فضای آن به مرور کاهش پیدا کند.

دلایل رایج عبارت‌اند از:

• فایل‌های موقت ویندوز
• Windows Update
• برنامه‌ها و بازی‌های حجیم
• Downloads
• فایل‌های روی Desktop
• Recycle Bin
• کش بعضی برنامه‌ها
• Restore Points
• فایل Hibernate
• ویدیوها و فایل‌های حجیم شخصی

قبل از پاک کردن هر چیزی باید بفهمیم مقصر اصلی کدام است.

مرحله اول: ببینید چه چیزی درایو C را پر کرده است

در Windows 11 وارد:

Settings → System → Storage

شوید.

ویندوز فضای اشغال‌شده را به دسته‌هایی مانند:

Installed apps
Temporary files
Documents
Pictures
Other

تقسیم می‌کند.

این صفحه بسیار مهم است، چون ممکن است تصور کنید مشکل از فایل‌های موقت است، در حالی که مثلاً یک بازی 80 گیگابایتی یا پوشه Downloads عامل اصلی باشد.

نکته

اگر بخش Installed apps بیشترین فضا را اشغال کرده، پاک کردن Temporary Files معجزه نمی‌کند. اول باید برنامه‌های حجیم را بررسی کنید.

مرحله دوم: Temporary Files را پاک کنید

یکی از امن‌ترین نقاط برای شروع، ابزار داخلی خود ویندوز است.

وارد:

Settings → System → Storage → Temporary files

شوید.

ویندوز فایل‌هایی را که امکان پاک‌سازی آنها وجود دارد نمایش می‌دهد.

ممکن است گزینه‌هایی مانند این‌ها ببینید:

Temporary files
Windows Update Cleanup
Delivery Optimization Files
Thumbnails
Recycle Bin

اما قبل از انتخاب همه گزینه‌ها، اسم هر مورد را بخوانید.

مراقب Downloads باشید

اگر گزینه Downloads نمایش داده شد، بدون بررسی آن را انتخاب نکنید.

ممکن است فایل‌های شخصی، نرم‌افزارها، عکس‌ها یا ویدیوهایی که دانلود کرده‌اید در آن وجود داشته باشند.

بعد از بررسی موارد موردنظر، Remove files را انتخاب کنید.

مرحله سوم: Storage Sense را فعال کنید

Windows 10 و Windows 11 قابلیتی به نام Storage Sense دارند.

این قابلیت می‌تواند بعضی فایل‌های غیرضروری را به‌صورت دوره‌ای مدیریت کند.

مسیر آن معمولاً از بخش:

Settings → System → Storage → Storage Sense

قابل دسترسی است.

با فعال کردن Storage Sense می‌توانید تعیین کنید ویندوز چه زمانی عملیات پاک‌سازی را انجام دهد.

این قابلیت مخصوصاً برای لپ‌تاپ‌هایی با SSD کم‌حجم، مثلاً 128 یا 256 گیگابایت، کاربردی است.

مرحله چهارم: Recycle Bin را فراموش نکنید

یک فایل 10 گیگابایتی را Delete می‌کنید و انتظار دارید 10 گیگابایت فضای آزاد ایجاد شود.

اما فایل ممکن است همچنان داخل Recycle Bin باشد.

در نتیجه فضای دیسک همچنان اشغال است.

روی Recycle Bin راست‌کلیک کرده و قبل از انتخاب Empty Recycle Bin محتویات آن را بررسی کنید.

اگر مطمئن شدید فایل مهمی داخل آن نیست، سطل زباله را خالی کنید.

مرحله پنجم: پوشه Downloads را بررسی کنید

Downloads یکی از انبارهای مخفی شلوغی کامپیوتر است. 📦

ممکن است طی چند سال در آن مواردی مانند:

فایل ISO ویندوز، Installer برنامه‌ها، ZIP، فیلم، فایل‌های پروژه و فایل‌های تکراری

جمع شده باشند.

Downloads را بر اساس Size مرتب کنید تا فایل‌های حجیم سریع‌تر مشخص شوند.

اما دوباره تأکید می‌کنم:

کل Downloads را یکجا پاک نکنید.

ابتدا فایل‌ها را بررسی کنید.

مرحله ششم: برنامه‌های حجیم را پیدا کنید

گاهی چند برنامه یا بازی بخش عمده SSD را اشغال کرده‌اند.

در Windows 11 وارد:

Settings → Apps → Installed apps

شوید.

لیست را بر اساس Size مرتب کنید.

ممکن است ناگهان متوجه شوید نرم‌افزاری که ماه‌ها استفاده نکرده‌اید ده‌ها گیگابایت فضا گرفته است.

اگر برنامه‌ای را نیاز ندارید، بهتر است از طریق Uninstall حذفش کنید، نه اینکه پوشه آن را دستی از Program Files پاک کنید.

مرحله هفتم: Desktop را بررسی کنید

یک اشتباه رایج این است که فکر کنیم فایل‌های روی Desktop فضای جداگانه‌ای دارند.

در تنظیمات معمول ویندوز، Desktop بخشی از پروفایل کاربر است و معمولاً اطلاعات آن روی درایو سیستم قرار دارد.

بنابراین اگر روی Desktop:

فیلم، پروژه Premiere، فایل ZIP، Backup یا پوشه‌های حجیم

دارید، ممکن است عملاً درایو C را پر کرده باشند.

فایل‌های حجیمی که دائماً لازم ندارید می‌توانند به درایو دیگری یا فضای ذخیره‌سازی مناسب منتقل شوند.

مرحله هشتم: فایل‌های شخصی را به درایو دیگری منتقل کنید

اگر کامپیوتر شما مثلاً دو درایو:

C: و D:

دارد، لازم نیست همه فایل‌های شخصی روی C باقی بمانند.

فایل‌های حجیمی مثل:

• ویدیو
• آرشیو عکس
• فایل پروژه
• Backup
• فایل‌های دانلودی
• فایل‌های نصب

را می‌توانید پس از بررسی به درایو دیگری منتقل کنید.

البته اول مطمئن شوید D واقعاً فضای ذخیره‌سازی مناسبی دارد و فقط یک پارتیشن کوچک Recovery نیست.

مرحله نهم: Windows Update Cleanup

آپدیت‌های ویندوز می‌توانند فایل‌هایی برای نصب و نگهداری نسخه‌های قبلی ایجاد کنند.

به‌جای رفتن مستقیم به پوشه‌های سیستمی، از ابزارهای داخلی ویندوز برای پاک‌سازی استفاده کنید.

از:

Settings → System → Storage → Temporary Files

گزینه‌های مربوط به Windows Update را بررسی کنید.

در برخی نسخه‌ها Disk Cleanup نیز همچنان در دسترس است.

عبارت:

Disk Cleanup

را در Start جستجو کنید، درایو C را انتخاب کرده و سپس گزینه Clean up system files را بررسی کنید.

قبل از حذف هر دسته، توضیح ویندوز را بخوانید.

مرحله دهم: Hibernate چقدر فضا می‌گیرد؟

ویندوز برای قابلیت Hibernate فایلی به نام:

hiberfil.sys

ایجاد می‌کند که ممکن است حجم قابل توجهی داشته باشد.

اما این فایل را دستی پاک نکنید.

اگر واقعاً به Hibernate نیاز ندارید، امکان غیرفعال کردن آن وجود دارد. با این حال این تغییر روی قابلیت‌های مرتبط با Hibernate و برخی رفتارهای انرژی ویندوز اثر می‌گذارد، بنابراین صرفاً برای آزاد کردن چند گیگابایت بدون شناخت تنظیمات آن را تغییر ندهید.

برای بیشتر کاربران، ابتدا همان روش‌های قبلی کافی هستند.

چه فایل‌هایی را نباید دستی پاک کنیم؟

اینجا قسمت مهم ماجراست. 🚨

صرفاً به دلیل حجیم بودن یک پوشه، آن را حذف نکنید.

به‌خصوص سراغ حذف تصادفی محتویات این قسمت‌ها نروید:

C:\Windows

C:\Program Files

C:\Program Files (x86)

و فایل‌ها و پوشه‌های سیستمی ناشناخته.

همچنین فایل‌هایی مانند:

pagefile.sys

و سایر فایل‌های محافظت‌شده سیستم را فقط به دلیل حجم بالا حذف نکنید.

این فایل‌ها ممکن است بخشی از عملکرد ویندوز باشند.

چرا درایو C دوباره خودبه‌خود پر می‌شود؟

اگر امروز 20 گیگابایت فضا آزاد کردید و چند روز بعد دوباره C پر شد، باید علت را پیدا کنید.

احتمالات مختلفی وجود دارد:

Windows Update

ممکن است فایل‌های جدید دانلود کرده باشد.

برنامه‌های تولید محتوا

نرم‌افزارهای تدوین، طراحی و بعضی برنامه‌های دیگر می‌توانند Cache بزرگی ایجاد کنند.

Downloads

ممکن است دوباره فایل‌های حجیم دریافت کرده باشید.

Cloud Sync

برنامه‌های همگام‌سازی ابری نیز ممکن است نسخه محلی فایل‌ها را ذخیره کنند.

Restore Points و فایل‌های سیستمی

می‌توانند با گذشت زمان تغییر حجم دهند.

بنابراین اگر فضای C مرتباً کم می‌شود، پاک‌سازی موقت فقط صورت مسئله را تمیز می‌کند. باید عامل رشد فضا پیدا شود.

برای درایو C چقدر فضای خالی داشته باشیم؟

عدد جادویی ثابتی برای تمام کامپیوترها وجود ندارد، اما پر کردن SSD تا مرز آخر ایده خوبی نیست.

ویندوز برای:

آپدیت، فایل‌های موقت، Cache، نصب برنامه و عملیات مختلف

به فضای آزاد نیاز دارد.

اگر نوار درایو C دائماً قرمز است، بهتر است قبل از نصب برنامه‌های جدید علت کمبود فضا را بررسی کنید.

آیا پاک کردن Temp مشکلی ایجاد می‌کند؟

بهتر است فایل‌های موقت را از طریق ابزارهای داخلی Windows مانند Temporary Files و Storage مدیریت کنید.

بعضی فایل‌های موقت ممکن است در همان لحظه توسط برنامه‌ای در حال استفاده باشند و ویندوز اجازه حذف آنها را ندهد.

هدف ما این نیست که هر چیزی که اسم Temp دارد را با بولدوزر پاک کنیم. 😄

آیا برنامه‌های Cleaner لازم هستند؟

برای پاک‌سازی معمولی درایو C، در بسیاری از موارد ابزارهای داخلی Windows کافی‌اند.

قبل از نصب نرم‌افزارهای ناشناس با ادعای:

PC Cleaner
RAM Booster
Registry Cleaner
1-Click Speed Up

احتیاط کنید.

به‌خصوص حذف گسترده Registry یا فایل‌های سیستمی توسط ابزارهای ناشناس می‌تواند بیشتر از اینکه مشکل حل کند، دردسر بسازد.

سریع‌ترین روش خالی کردن درایو C چیست؟

اگر فقط چند دقیقه وقت دارید، این ترتیب را انجام دهید:

Storage → Temporary Files

سپس:

Recycle Bin

بعد:

Downloads

بعد:

Installed Apps → Sort by Size

و در آخر:

Desktop و فایل‌های حجیم شخصی

در بسیاری از کامپیوترها همین پنج بررسی مقدار قابل توجهی فضا آزاد می‌کند.

سوالات متداول

چرا درایو C پر شده ولی چیزی داخلش ندارم؟

چون فضای C فقط توسط فایل‌هایی که مستقیماً می‌بینید اشغال نمی‌شود. ویندوز، برنامه‌ها، آپدیت‌ها، AppData، فایل‌های موقت و فایل‌های سیستمی نیز روی آن قرار دارند.

آیا می‌توان کل پوشه Temp را پاک کرد؟

بهتر است از ابزار Temporary Files خود Windows استفاده کنید. اگر فایلی در حال استفاده باشد ممکن است امکان حذف آن وجود نداشته باشد.

چرا بعد از پاک کردن فایل، فضای C آزاد نشد؟

یکی از دلایل رایج این است که فایل هنوز در Recycle Bin قرار دارد.

آیا حذف برنامه‌ها فضای C را آزاد می‌کند؟

اگر برنامه روی C نصب شده باشد، بله. مقدار فضای آزادشده به حجم برنامه و فایل‌های مرتبط آن بستگی دارد.

برای خالی کردن C باید ویندوز عوض کنیم؟

در حالت عادی خیر. نصب مجدد ویندوز باید آخرین راه‌حل باشد، نه اولین واکنش به پر شدن حافظه.

جمع‌بندی

برای خالی کردن درایو C لازم نیست وارد پوشه Windows شوید و فایل‌های ناشناس را حذف کنید.

اول با ابزار Storage ویندوز مشخص کنید چه چیزی فضا را اشغال کرده است. سپس Temporary Files، Recycle Bin، Downloads، برنامه‌های حجیم و فایل‌های شخصی را بررسی کنید.

مهم‌تر از آزاد کردن چند گیگابایت فضا، پیدا کردن علت پر شدن درایو C است. اگر فضای درایو مرتباً کاهش پیدا می‌کند، باید برنامه یا بخشی که دائماً فایل تولید می‌کند شناسایی شود.