آموزش آپدیت میکروتیک؛ به‌روزرسانی RouterOS و Firmware

به‌روزرسانی روتر میکروتیک فقط زدن یک دکمه نیست. اگر آپدیت بدون بررسی انجام شود، مخصوصاً روی روتر اصلی یک شرکت یا شبکه‌ای که از راه دور مدیریت می‌شود، ممکن است بعد از راه‌اندازی مجدد با مشکلاتی مثل قطع اینترنت، از دست رفتن دسترسی یا ناسازگاری بعضی تنظیمات روبه‌رو شوید.

در این مقاله از شبکه شین یاد می‌گیریم چگونه سیستم‌عامل RouterOS میکروتیک را به‌صورت اصولی آپدیت کنیم، قبل از آپدیت چه کارهایی انجام دهیم، تفاوت نسخه‌های مختلف چیست و Firmware دستگاه چه تفاوتی با RouterOS دارد.

چرا باید میکروتیک را آپدیت کنیم؟

سیستم‌عامل تجهیزات میکروتیک RouterOS نام دارد. قابلیت‌هایی مانند مسیریابی، فایروال، مدیریت پهنای باند، شبکه خصوصی مجازی، سرویس DHCP و بسیاری از امکانات دیگر توسط همین سیستم‌عامل مدیریت می‌شوند.

نسخه‌های جدید معمولاً برای رفع مشکلات نرم‌افزاری، اصلاح آسیب‌پذیری‌های امنیتی، بهبود سازگاری و اضافه شدن قابلیت‌های جدید منتشر می‌شوند.

اما این موضوع به این معنی نیست که باید هر نسخه جدید را بلافاصله روی روتر اصلی شبکه نصب کنیم.

قبل از آپدیت میکروتیک چه کار کنیم؟

قبل از هر آپدیت مهم، ابتدا نسخه فعلی دستگاه را بررسی کنید.

سپس از تنظیمات روتر نسخه پشتیبان تهیه کنید و اگر شبکه مهمی دارید، یک خروجی متنی از تنظیمات نیز داشته باشید.

بعد از آن تغییرات نسخه جدید را بررسی کنید تا مشخص شود آپدیت موردنظر چه بخش‌هایی از RouterOS را تغییر داده است.

برای شبکه‌های حساس بهتر است آپدیت در ساعتی انجام شود که ترافیک شبکه کمتر است.

همچنین اگر روتر در مکان دیگری قرار دارد و از راه دور مدیریت می‌شود، قبل از شروع باید برای شرایطی که ارتباط بعد از آپدیت برقرار نشود برنامه داشته باشید.

چگونه نسخه RouterOS را بررسی کنیم؟

بعد از ورود به وین‌باکس، می‌توانید نسخه فعلی RouterOS دستگاه را مشاهده کنید.

برای بررسی بسته‌های نرم‌افزاری و نسخه‌های موجود نیز بخش System و سپس Packages یکی از قسمت‌های مهم است.

قبل از آپدیت بهتر است شماره نسخه فعلی را یادداشت کنید. اگر بعداً مشکلی ایجاد شود، دانستن نسخه قبلی برای عیب‌یابی بسیار مفید خواهد بود.

تفاوت RouterOS و Firmware میکروتیک چیست؟

این یکی از مواردی است که کاربران تازه‌کار زیاد با آن اشتباه می‌کنند.

سیستم‌عامل RouterOS نرم‌افزار اصلی دستگاه است که امکانات شبکه را در اختیار شما قرار می‌دهد.

اما RouterBOARD Firmware مربوط به بخش Firmware سخت‌افزار دستگاه است.

بنابراین ممکن است RouterOS را آپدیت کرده باشید ولی Firmware برد هنوز نسخه قدیمی‌تری داشته باشد.

برای بررسی Firmware می‌توانید در وین‌باکس وارد بخش System و سپس RouterBOARD شوید.

در این قسمت معمولاً نسخه فعلی Firmware و نسخه قابل ارتقا نمایش داده می‌شود.

پس یک نکته مهم را به خاطر داشته باشید:

آپدیت RouterOS و آپدیت RouterBOARD Firmware دو مرحله متفاوت هستند.

چگونه RouterOS میکروتیک را آپدیت کنیم؟

یکی از ساده‌ترین روش‌ها استفاده از وین‌باکس است.

ابتدا وارد روتر شوید و بخش System را باز کنید.

سپس وارد Packages شوید و قسمت بررسی نسخه جدید را انتخاب کنید.

در این بخش نسخه نصب‌شده، کانال به‌روزرسانی و نسخه جدید قابل دریافت نمایش داده می‌شود.

اگر نسخه موردنظر مناسب شبکه شماست، فرآیند دانلود و نصب را آغاز کنید.

پس از نصب، روتر برای اعمال تغییرات راه‌اندازی مجدد خواهد شد.

به همین دلیل بهتر است این کار در زمانی انجام شود که Restart شدن روتر اختلال مهمی در شبکه ایجاد نکند.

نسخه Stable میکروتیک چیست؟

نسخه Stable برای استفاده عمومی و شبکه‌هایی ارائه می‌شود که پایداری اهمیت زیادی دارد.

برای بسیاری از شبکه‌های شرکتی و عملیاتی، استفاده از شاخه Stable انتخاب منطقی‌تری است.

البته Stable به معنی این نیست که هیچ مشکلی در نسخه وجود ندارد. به همین دلیل قبل از نصب نسخه جدید همچنان باید تغییرات آن را بررسی کنید.

نسخه Testing میکروتیک چیست؟

نسخه Testing بیشتر برای آزمایش تغییرات و قابلیت‌های جدید استفاده می‌شود.

اگر می‌خواهید یک ویژگی جدید RouterOS را آزمایش کنید، بهتر است ابتدا این کار را روی یک روتر آزمایشگاهی انجام دهید.

نصب نسخه آزمایشی روی روتر اصلی شرکت فقط برای امتحان کردن یک قابلیت جدید، ریسک غیرضروری ایجاد می‌کند.

چرا Release Notes مهم است؟

قبل از آپدیت باید بدانید در نسخه جدید چه تغییراتی ایجاد شده است.

ممکن است تغییرات مربوط به وای‌فای، مسیریابی، فایروال، شبکه خصوصی مجازی، درایورها یا یک مدل خاص از تجهیزات MikroTik باشد.

اگر شبکه شما به یک قابلیت مشخص وابسته است، تغییرات همان قسمت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

برای مثال شبکه‌ای که از مسیریابی BGP استفاده می‌کند، باید تغییرات مربوط به Routing را با دقت بیشتری بررسی کند.

آیا همیشه باید آخرین نسخه میکروتیک را نصب کنیم؟

به‌روز نگه داشتن RouterOS مهم است، اما آپدیت بدون بررسی کار درستی نیست.

روی روتر خانگی ساده معمولاً فرآیند بسیار راحت‌تر است، اما روی Core Router یک سازمان یا شبکه ISP باید آپدیت برنامه‌ریزی شود.

هدف این نیست که همیشه اولین نفری باشید که نسخه جدید را نصب می‌کند. هدف این است که نسخه‌ای امن، پایدار و مناسب ساختار شبکه خود داشته باشید.

آیا آپدیت میکروتیک از راه دور خطر دارد؟

آپدیت روتر از راه دور ریسک بیشتری دارد.

اگر بعد از Restart ارتباط اینترنت دستگاه برقرار نشود، ممکن است دیگر نتوانید از راه دور وارد روتر شوید.

این مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که دستگاه در شهر یا کشور دیگری قرار داشته باشد.

برای روترهای مهم بهتر است قبل از آپدیت Remote یک مسیر بازیابی در نظر گرفته شود.

چرا بعد از آپدیت میکروتیک اینترنت قطع می‌شود؟

اگر بعد از آپدیت اینترنت قطع شد، بلافاصله روتر را Factory Reset نکنید.

ابتدا وضعیت پورت اینترنت را بررسی کنید.

سپس آدرس آی‌پی، مسیر پیش‌فرض، سرویس DHCP Client یا اتصال PPPoE را بررسی کنید.

بعد از آن تنظیمات DNS، فایروال و NAT را کنترل کنید.

اگر از VLAN استفاده می‌کنید، تنظیمات مربوط به VLAN نیز باید بررسی شوند.

بخش Log میکروتیک هم می‌تواند سرنخ‌های بسیار خوبی درباره مشکل ایجادشده در اختیار شما قرار دهد.

چرا بعد از آپدیت وین‌باکس وصل نمی‌شود؟

ابتدا بررسی کنید که روتر Ping دارد یا خیر.

اگر Ping برقرار است اما WinBox متصل نمی‌شود، تنظیمات سرویس مدیریتی و محدودیت‌های فایروال را بررسی کنید.

اگر در همان شبکه محلی هستید، بخش Neighbors وین‌باکس نیز می‌تواند برای پیدا کردن دستگاه مفید باشد.

استفاده از نسخه جدید و رسمی WinBox نیز توصیه می‌شود.

بعد از آپدیت RouterOS چه کنیم؟

بعد از اینکه روتر دوباره بالا آمد، فقط به باز شدن WinBox اکتفا نکنید.

وضعیت اینترنت را بررسی کنید.

مسیریابی را تست کنید.

سرویس DHCP را بررسی کنید.

قوانین NAT و Firewall را کنترل کنید.

اگر شبکه خصوصی مجازی دارید، اتصال آن را آزمایش کنید.

اگر روتر سرویس مهم دیگری ارائه می‌دهد، آن سرویس را نیز تست کنید.

بعد از اطمینان از عملکرد RouterOS، وضعیت RouterBOARD Firmware را هم بررسی کنید.

چگونه Firmware میکروتیک را آپدیت کنیم؟

در وین‌باکس وارد بخش System و سپس RouterBOARD شوید.

در این قسمت معمولاً دو مقدار مهم مشاهده می‌کنید:

نسخه فعلی Firmware

و نسخه Firmware قابل ارتقا.

اگر نسخه قابل ارتقا جدیدتر باشد، می‌توانید Firmware دستگاه را نیز به‌روزرسانی کنید.

بعد از انجام این مرحله معمولاً برای اعمال Firmware جدید باید روتر دوباره راه‌اندازی شود.

Downgrade میکروتیک چیست؟

Downgrade یعنی بازگشت از نسخه فعلی RouterOS به نسخه قدیمی‌تر.

گاهی بعد از آپدیت مشخص می‌شود نسخه جدید با یکی از قابلیت‌های مورد استفاده شبکه مشکل دارد.

در چنین شرایطی ممکن است بازگشت به نسخه قبلی لازم شود.

اما Downgrade نیز باید با بررسی انجام شود، زیرا تغییرات بین نسخه‌های RouterOS می‌توانند روی تنظیمات و Packageها تأثیر داشته باشند.

به همین دلیل بهتر است قبل از Update از همان ابتدا برنامه بازگشت داشته باشید.

اگر روتر بعد از آپدیت بالا نیامد چه کنیم؟

اول مشخص کنید دقیقاً چه اتفاقی افتاده است.

ممکن است روتر روشن باشد ولی اینترنت نداشته باشد.

ممکن است IP دستگاه تغییر کرده یا دسترسی مدیریتی مشکل داشته باشد.

ممکن است دستگاه در Neighbors دیده شود اما با IP قبلی در دسترس نباشد.

و در شرایط جدی‌تر ممکن است RouterOS به‌درستی Boot نشده باشد.

برای بعضی مشکلات جدی RouterOS، ابزار Netinstall می‌تواند برای نصب مجدد سیستم‌عامل استفاده شود.

Netinstall خودش موضوع مهم و مستقلی است و بهتر است بدون شناخت کافی از آن استفاده نشود.

اشتباهات رایج هنگام آپدیت میکروتیک

آپدیت بدون Backup یکی از مهم‌ترین اشتباهات است.

نصب نسخه Testing روی روتر اصلی بدون نیاز واقعی نیز می‌تواند مشکل‌ساز شود.

آپدیت یک روتر Remote بدون برنامه بازیابی، قطع برق هنگام عملیات، بررسی نکردن Release Notes و Factory Reset فوری بعد از ایجاد مشکل از دیگر اشتباهات رایج هستند.

همچنین بعضی کاربران RouterOS را آپدیت می‌کنند اما بررسی RouterBOARD Firmware را فراموش می‌کنند.

روش اصولی آپدیت میکروتیک

یک فرآیند مناسب می‌تواند به این شکل باشد:

بررسی نسخه فعلی ← تهیه Backup ← تهیه Export ← مطالعه تغییرات نسخه جدید ← انتخاب نسخه مناسب ← آپدیت RouterOS ← راه‌اندازی مجدد ← تست شبکه ← بررسی Firmware ← تست نهایی

این ترتیب ساده باعث می‌شود Update از یک کلیک کورکورانه به یک فرآیند قابل کنترل تبدیل شود.

سوالات متداول درباره آپدیت میکروتیک

آیا آپدیت میکروتیک تنظیمات را پاک می‌کند؟

در فرآیند معمول Update انتظار می‌رود تنظیمات دستگاه حفظ شوند، اما قبل از آپدیت تجهیزات مهم حتماً نسخه پشتیبان داشته باشید.

Stable بهتر است یا Testing؟

برای بیشتر شبکه‌های عملیاتی، Stable انتخاب مناسب‌تری است. Testing بیشتر برای محیط‌های آزمایشی کاربرد دارد.

آیا Firmware همان RouterOS است؟

خیر. RouterOS سیستم‌عامل دستگاه است و RouterBOARD Firmware مربوط به Firmware سخت‌افزاری برد است.

بعد از آپدیت RouterOS باید Firmware را هم بررسی کنیم؟

بله. بعد از ارتقای RouterOS بهتر است وضعیت Firmware دستگاه را در بخش RouterBOARD بررسی کنید.

اگر بعد از آپدیت اینترنت قطع شد چه کنیم؟

ابتدا پورت‌ها، IP، Route، DHCP یا PPPoE، DNS، NAT، Firewall و Log را بررسی کنید و بدون عیب‌یابی سراغ Factory Reset نروید.

جمع‌بندی

آپدیت میکروتیک و RouterOS یکی از بخش‌های مهم نگهداری شبکه است، اما روی تجهیزات مهم باید با برنامه انجام شود.

قبل از آپدیت نسخه فعلی را بررسی کنید، Backup داشته باشید و تغییرات نسخه جدید را مطالعه کنید. بعد از نصب نیز عملکرد اینترنت، Routing، DHCP، DNS، NAT، Firewall و سرویس‌های مهم شبکه را آزمایش کنید.

در نهایت وضعیت RouterBOARD Firmware را نیز بررسی کنید تا فرآیند به‌روزرسانی دستگاه کامل شود.