راهنمای کامل اصطلاحات فیبر نوری؛ تفاوت Single Mode، LC، SC، UPC، APC، Simplex و Duplex
اگر برای خرید کابل فیبر نوری یا ماژول SFP جستجو کرده باشید، احتمالاً با مشخصاتی مانند Single Mode LC، SC/UPC، LC/APC، Duplex، Simplex، OS2، 1310nm یا 1550nm روبهرو شدهاید.
در نگاه اول این عبارتها کمی شبیه کدهای مخفی یک سفینه فضاییاند 🛰️، اما هر کدام اطلاعات مشخصی درباره نوع فیبر، کانکتور، نحوه اتصال یا عملکرد لینک به ما میدهند.
برای مثال عبارت:
Single Mode Duplex LC/UPC
در واقع چند مشخصه جداگانه را بیان میکند:
Single Mode = نوع فیبر
Duplex = تعداد مسیرهای ارتباطی
LC = نوع کانکتور
UPC = نوع پولیش سطح انتهایی کانکتور
در این راهنما تمام این اصطلاحات را به زبان ساده بررسی میکنیم تا هنگام خرید کابل، پچ کورد، ماژول SFP یا تجهیزات MikroTik دقیقاً بدانید چه چیزی نیاز دارید.
Single Mode چیست؟
Single Mode Fiber یا SMF نوعی فیبر نوری است که برای انتقال نور در یک مد اصلی طراحی شده است. قطر هسته فیبر Single Mode معمولاً حدود 9 میکرون است و این ساختار امکان انتقال اطلاعات در فواصل طولانی را فراهم میکند.
Single Mode معمولاً برای مواردی مانند:
- ارتباط بین ساختمانها
- شبکههای مخابراتی
- Backbone شبکه
- ISP
- دیتاسنتر
- ارتباطات چند کیلومتری
استفاده میشود.
برای نمونه MikroTik HS-31DLC20D که بررسی کردیم، یک ماژول Single Mode است و برای لینکهایی تا 20 کیلومتر طراحی شده است.
بنابراین وقتی روی مشخصات محصول نوشته شده:
SM یا SMF
معمولاً منظور Single Mode Fiber است.
Multi Mode چیست؟
Multi Mode Fiber یا MMF برخلاف Single Mode دارای هسته بزرگتری است و برای انتقال در فاصلههای کوتاهتر استفاده میشود.
در شبکههای امروزی انواعی مانند:
OM2 / OM3 / OM4 / OM5
را مشاهده خواهید کرد. برای مثال OM2 تا OM5 معمولاً هسته 50 میکرونی دارند.
Multi Mode بیشتر برای:
- داخل ساختمان
- ارتباط رکها
- دیتاسنتر
- ارتباط طبقات
- لینکهای کوتاه
کاربرد دارد.
برای نمونه MikroTik HS-85DLC05D یک ماژول Multi Mode است.
| ویژگی | Single Mode | Multi Mode |
|---|
| نام اختصاری | SMF | MMF |
| قطر رایج هسته | حدود 9µm | معمولاً 50µm در نسلهای جدید |
| فاصله | زیاد | کوتاهتر |
| کاربرد | ISP، Backbone، ساختمانها | ساختمان، رک، دیتاسنتر |
| خانواده کابل | OS1 / OS2 | OM1 تا OM5 |
| طول موجهای رایج | 1310 / 1550nm | 850nm |
OS1 و OS2 چیست؟
وقتی کابل Single Mode خریداری میکنید ممکن است روی آن عبارت:
OS1
یا
OS2
را ببینید.
این عبارات نوع فیبر Single Mode را مشخص میکنند.
در بسیاری از شبکههای جدید، OS2 گزینه رایجتری برای کابلکشی Single Mode محسوب میشود. Cisco نیز OS2 را نوع پیشفرض Single Mode معرفی کرده و OS1 را بیشتر مربوط به زیرساختهای قدیمی میداند.
پس عبارت:
OS2 Single Mode
به یک فیبر Single Mode مناسب زیرساختهای مدرن اشاره دارد.
کانکتور LC چیست؟
LC یا Lucent Connector یکی از پرکاربردترین کانکتورهای فیبر نوری در تجهیزات شبکه امروزی است.
LC دارای Ferrule با قطر 1.25 میلیمتر است و اندازه کوچک آن باعث شده برای تجهیزاتی که تراکم پورت بالایی دارند بسیار مناسب باشد.
بسیاری از ماژولهای:
از اتصال LC استفاده میکنند.
به همین دلیل هنگام بررسی محصولات میکروتیک مرتباً عبارت LC را مشاهده میکنیم.
کانکتور SC چیست؟
SC یکی دیگر از کانکتورهای بسیار شناختهشده فیبر نوری است.
SC دارای Ferrule با قطر 2.5 میلیمتر است و از مکانیزم اتصال Push-Pull استفاده میکند.
SC را زیاد در:
- پچ پنلها
- شبکههای FTTH
- تجهیزات مخابراتی
- ODF
- زیرساختهای فیبر
میبینیم.
نکته مهم این است که LC و SC نوع فیبر را مشخص نمیکنند.
یعنی SC الزاماً Single Mode نیست و LC هم الزاماً Multi Mode نیست. SC میتواند در شبکههای Single Mode یا Multi Mode استفاده شود.
| ویژگی | LC | SC |
|---|
| Ferrule | 1.25mm | 2.5mm |
| اندازه | کوچک | بزرگتر |
| تراکم پورت | بالا | کمتر |
| کاربرد رایج | SFP و تجهیزات شبکه | ODF، FTTH، پچ پنل |
| Single Mode | ✅ | ✅ |
| Multi Mode | ✅ | ✅ |
در تجهیزات شبکه مدرن، مخصوصاً ماژولهای SFP، Duplex LC بسیار رایج است. Cisco نیز Duplex LC را یکی از متداولترین اتصالات مورد استفاده همراه ترنسیورهای SFP معرفی میکند.
LC به SC یعنی چه؟
اینجا یکی از اصطلاحاتی را داریم که برای فروشگاه تجهیزات شبکه بسیار مهم است.
وقتی نوشته شده:
LC-SC
یعنی یک سر کابل دارای کانکتور LC و سر دیگر دارای کانکتور SC است.
برای مثال:
Single Mode OS2 LC-SC Duplex
یعنی:
نوع فیبر: Single Mode
رده فیبر: OS2
سمت اول: LC
سمت دوم: SC
نوع ارتباط: Duplex
این کابل زمانی کاربرد دارد که مثلاً ماژول SFP روتر دارای پورت LC باشد اما سمت پچ پنل یا ODF از SC استفاده کند.
پس برای تبدیل LC به SC الزاماً قرار نیست سیگنال را تبدیل کنیم. کافی است پچ کورد مناسب دو کانکتور متفاوت داشته باشد.
UPC چیست؟
UPC مخفف Ultra Physical Contact است و به نوع پرداخت یا Polish سطح انتهایی فیبر مربوط میشود.
UPC یک نوع کانکتور مستقل نیست.
بنابراین میتوانیم داشته باشیم:
LC/UPC
یا:
SC/UPC
Cisco نیز UPC را یک نوع polishing برای سطح تماس فیبر تعریف میکند.
معمولاً کانکتورهای UPC با رنگ آبی شناخته میشوند، هرچند برای تشخیص قطعی همیشه باید مشخصات محصول بررسی شود.
APC چیست؟
APC مخفف Angled Physical Contact است.
در APC سطح انتهایی فیبر زاویهدار طراحی میشود تا بازتاب نور به سمت منبع کاهش پیدا کند.
FOA توضیح میدهد که طراحی زاویهدار APC باعث هدایت نور بازتابشده به سمتی میشود که به مسیر اصلی انتقال برنگردد.
کانکتور APC معمولاً با رنگ سبز مشخص میشود.
بنابراین ممکن است ببینید:
SC/APC
یا:
LC/APC
| ویژگی | UPC | APC |
|---|
| سطح اتصال | مستقیم/گنبدی | زاویهدار |
| رنگ رایج | آبی | سبز |
| بازتاب برگشتی | بیشتر | کمتر |
| کاربرد | شبکههای دیتا | FTTH، PON و کاربردهای حساس به Reflection |
نکته بسیار مهم
UPC و APC را مستقیماً به یکدیگر متصل نکنید.
سطح تماس آنها متفاوت است و FOA نیز تأکید میکند که PC/UPC و APC با یکدیگر ناسازگار هستند.
Simplex چیست؟
Simplex در کابلکشی فیبر معمولاً به یک مسیر فیبر اشاره دارد.
برای مثال یک کابل:
LC/UPC Simplex
یک رشته فیبر و یک کانکتور LC در هر سمت دارد.
این نوع کابل در سیستمهای BiDi بسیار مهم است، زیرا برخی ماژولهای BiDi ارسال و دریافت را با طول موجهای متفاوت روی همان یک رشته فیبر انجام میدهند.
Duplex چیست؟
Duplex معمولاً دارای دو رشته فیبر است:
یک مسیر TX
و
یک مسیر RX
Cisco توضیح میدهد که در اتصال Simplex ممکن است برای TX و RX دو کابل جداگانه استفاده شود، در حالی که Duplex هر دو اتصال را در یک مجموعه کنار هم قرار میدهد.
بسیاری از ماژولهای معمول SFP از:
Duplex LC
استفاده میکنند.
TX و RX چیست؟
دو اصطلاح بسیار مهم دیگر:
TX = Transmit
یعنی ارسال.
RX = Receive
یعنی دریافت.
در یک لینک Duplex معمولاً باید:
TX دستگاه اول → RX دستگاه دوم
و:
RX دستگاه اول ← TX دستگاه دوم
متصل شود.
اگر دو سمت اشتباه متصل شوند، لینک برقرار نمیشود.
850nm، 1310nm و 1550nm یعنی چه؟
این اعداد طول موج نور مورد استفاده ترنسیور را نشان میدهند.
مثلاً در محصولاتی که همین حالا بررسی کردیم:
HS-85DLC05D → 850nm
و:
HS-31DLC20D → 1310nm
هستند.
850nm بیشتر در بسیاری از لینکهای Multi Mode دیده میشود، در حالی که 1310nm و 1550nm در سیستمهای Single Mode بسیار رایج هستند.
بنابراین هنگام انتخاب ماژول، فقط LC بودن کابل کافی نیست. نوع فیبر، طول موج و مشخصات ترنسیور دو سمت لینک نیز باید با طراحی شبکه سازگار باشند.
SFP چیست؟
SFP یا Small Form-factor Pluggable یک ماژول قابل تعویض برای ایجاد رابط شبکه است.
با قرار دادن SFP مناسب در روتر یا سوئیچ میتوان دستگاه را به لینک فیبر متصل کرد.
اما SFP فقط یک مدل ندارد.
به طور کلی با خانوادههایی مانند:
SFP
SFP+
SFP28
QSFP
و مدلهای دیگر روبهرو میشویم.
هر خانواده برای استانداردها و نرخهای مشخصی طراحی شده است. بنابراین وجود یک پورت فیزیکی مشابه بهتنهایی تضمین نمیکند که هر ماژولی با هر دستگاهی و در هر سرعتی کار کند.
BiDi چیست؟
BiDi یا Bidirectional فناوری بسیار کاربردی دیگری در فیبر نوری است.
در یک لینک معمول Duplex:
یک رشته برای TX + یک رشته برای RX
داریم.
اما BiDi امکان ارسال و دریافت روی یک رشته فیبر را با استفاده از طول موجهای متفاوت فراهم میکند.
مثلاً یک سمت ممکن است روی یک طول موج ارسال کند و روی طول موج دیگری دریافت کند و ماژول سمت مقابل بهصورت مکمل کار کند.
به همین دلیل ماژولهای BiDi معمولاً باید به شکل Pair سازگار انتخاب شوند.
جدول کامل اصطلاحات مهم فیبر نوری
| اصطلاح | معنی |
|---|
| SM / SMF | Single Mode Fiber |
| MM / MMF | Multi Mode Fiber |
| OS1 / OS2 | خانواده Single Mode |
| OM1-OM5 | خانواده Multi Mode |
| LC | کانکتور کوچک 1.25mm |
| SC | کانکتور 2.5mm |
| UPC | نوع Polish سطح کانکتور |
| APC | Polish زاویهدار |
| Simplex | یک مسیر/رشته |
| Duplex | دو مسیر/رشته |
| TX | ارسال |
| RX | دریافت |
| SFP | ماژول ترنسیور قابل نصب |
| BiDi | ارسال و دریافت دوطرفه روی یک رشته |
| DDM | مانیتورینگ دیجیتال پارامترهای ماژول |
| nm | نانومتر، واحد طول موج |
| dBm | واحد رایج اندازهگیری توان نوری |
| ODF | محل مدیریت و توزیع فیبر |
| Pigtail | قطعه فیبر دارای کانکتور در یک سمت |
| Patch Cord | کابل آماده کانکتورشده |
چطور مشخصات یک کابل را بخوانیم؟
فرض کنیم روی یک محصول نوشته شده:
OS2 Single Mode Duplex LC/UPC-SC/UPC
حالا دیگر این عبارت هیولا نیست. 😄
معنایش میشود:
OS2: رده فیبر
Single Mode: نوع فیبر
Duplex: دو رشته
LC/UPC: کانکتور سمت اول
SC/UPC: کانکتور سمت دوم
یا اگر نوشته باشد:
OS2 Single Mode Simplex SC/APC-SC/APC
یعنی:
Single Mode OS2 + یک رشته فیبر + کانکتور SC/APC در هر دو سمت.
برای ماژول SFP میکروتیک چه کابلی بخریم؟
قبل از خرید میکروتیک یا کابل فیبر برای یک ماژول MikroTik، حداقل این موارد را بررسی کنید:
- Single Mode است یا Multi Mode؟
- کانکتور ماژول LC است یا نوع دیگری؟
- Simplex است یا Duplex؟
- UPC است یا APC؟
- طول موج ماژول چقدر است؟
- برد موردنیاز چقدر است؟
- ماژول BiDi است یا معمولی؟
- سرعت و سازگاری پورت SFP دستگاه چیست؟
برای مثال اگر یک روتر میکروتیک دارای ماژول Duplex LC Single Mode باشد و ODF شما SC/UPC باشد، ممکن است به پچ کورد:
LC/UPC → SC/UPC Single Mode Duplex
نیاز داشته باشید.
اما انتخاب نهایی باید مطابق مشخصات دقیق ماژول و زیرساخت انجام شود.
اشتباه رایج: LC و Single Mode یک چیز نیستند
این نکته ارزش برجسته کردن دارد:
LC ≠ Single Mode
و:
SC ≠ Single Mode
LC و SC درباره کانکتور صحبت میکنند.
Single Mode و Multi Mode درباره فیبر صحبت میکنند.
UPC و APC درباره سطح اتصال کانکتور صحبت میکنند.
Simplex و Duplex درباره ساختار مسیر ارتباطی صحبت میکنند.
وقتی این چهار دسته را از هم جدا کنیم، تقریباً تمام نامگذاریهای عجیب فیبر نوری قابل فهم میشوند.
جمعبندی
برای انتخاب صحیح تجهیزات فیبر نوری نباید فقط به عبارت «فیبر Single Mode» توجه کرد. نوع کانکتور LC یا SC، ساختار Simplex یا Duplex، نوع پرداخت UPC یا APC، طول موج، برد و مشخصات ماژول SFP همگی در سازگاری لینک نقش دارند.
در تجهیزات MikroTik نیز این موضوع اهمیت زیادی دارد. هنگام انتخاب ماژول SFP، روتر میکروتیک، سوئیچ و پچ کورد باید مشخصات دو سمت لینک بررسی شود. استفاده از کابل اشتباه میتواند باعث شود تجهیزاتی که روی کاغذ سالم و قدرتمند هستند، عملاً لینک مناسبی ایجاد نکنند.
برای همین اگر قرار است سایت شبکه شین روی عبارتهای میکروتیک، MikroTik، خرید میکروتیک، روتر میکروتیک، نمایندگی میکروتیک، نمایندگی میکروتیک تهران و نمایندگی میکروتیک شیراز رتبه بگیرد، این مقاله گزینه خیلی خوبی برای تبدیل شدن به یک صفحه مرجع فیبر نوری و لینک دادن به صفحات HS-31DLC20D، HS-85DLC05D و سایر ماژولهای SFP است.